Boasa Inghon Maradat Batak Toba??

Oleh : Drs Thomson Hutasoit
Administrator Administrator
Boasa Inghon Maradat Batak Toba??
IST|Pelita Batak
Drs Thompson Hutasoit

OLO do ra jotjot tubu sunghun-sunghun on tu roha ni halak hita, tarlumobi ma sundut na umposo na so pola masuk dope tu bagasan rohana adat budaya na mansai bagas dohot ampit.

Andorang so apala ta sulinghit dope bagas, lumehet ma jo ta uhal pangantusion aha do sasintongna adat i asa unang ta etongi holan na marpesta-pesta i sambing. Isarana; ulaon unjuk, ulaon adat monding, ulaon marupa-upa, ulaon mangupa, ulaon mangojakhon huta, ulaon horja simin, dohot lan na asing (dlna).

Adat i ma ruhut-ruhut, patik, uhum habatahon pinungha ni sijolojolo tubu ni ihuthon ni sundut na umposo marsundut-sundut na gabe handang, olat-olat mangambati mangulahon na hurang denggan, manosoi mangulahon nauli na denggan dohot uhum na patut tu halak si laosi poda, tona, dohot siulahon na so gabeak, hajahaton, todos, dlna.

Jadi tung mansai bolak dohot bagas do lapatan ni adat (ruhut-ruhut, patik, uhum) habatahon na marhadomuan tu parngulmit ni ngolu ni Batak Toba sian mulai bortian ni inana, tubu/sorang, magodang, marhasohotan, marianakhon, pasohothon ianakhon, monding, dionghal saring-saringna, dlna.

Sude ragam ni ulaon inghon maradat (marruhut-ruhut, marpatik, maruhum) habatahon na pinungha ni sijolojolo tubu. Dang tung boi silomo-lomo, saguru giot ni roha laho mangulahonsa songon nidok ni umpama, "Mulleulle sanggul ni parjabu bona, Boasa mulleulle alani hasuhutonna".

Molo marulaon Batak Toba inghon parsidohot do Dalihan Na Tolu (DNT): Hulahula; Na Mardongan Tubu; Boru/Bere. Jala molo di tano parserahan tamba dope Sihal-sihal i ma Dongan Sahuta.

Inghon hombar do tu ruhut-ruhut, patik, uhum (adat) habatahon asa tutu dohot tinghos pangulahonon ni halak Batak Toba naung diparmudarhon, dipardaginghon, dihangoluhon di pargulmiton siganup ari.

Molo so diulahon ruhut-ruhut, patik, uhum habatahon tinghos dohot sintong gabe tubu do rehe-rehe, insak-insak manang tuhas na hurang denggan. Isarana; molo digoari manang dijou Haha dolina goar ni Anggi boruna, digoari manang dijou goar ni Baona, digoari goar ni Laena, digoari manang dijou goar ni Simatuana, digoari manang dijou goar ni Helana, dlna pintor didok na deba do "Na so maradat" dohot dalle.

Boasa songoni.....???

Di halak Batak Toba dang sude nasa goar boi goaran manang jouon. Adong do Tutur Subang na so boi goaran manang jouon ala subang ni tutur.

Hape molo taida di ombas na parpudion nunga torop sundut na umposo na so umboto Tutur Subang gabe digoari Haha Doli Anggi Boruna, digoari Baona, digoari Laena, digoari Simatuana, digoari Helana, gabe hira songon jolma sileban manang dalle na so marodap dang marhahormaton.

Suang songoni do muse nang tu na naeng marhasohotan (marruma tangga) dang asal marsisik denghe ma i. Hape adong do na marsisik dang denghe, alai honas manang ulok. Songoni do tongtong dang asal ma borua boi ma i olion manang alapon.

Parompuan do boru ni na marhaha-anggi na marsamarga alai iboto niba doi. Parompuan do boru ni namboru niba alai iboto niba doi. Parompuan do boru ni tulang rorobot alai inang bao niba doi. Parompuan do boru ni dongan sapadan alai iboto niba doi, dlna.

Inghon boru ni tulang (pariban) manang boru ni halak na asing do na boi olion manang alapon. Jala laos on ma umbahen na adong umpama namandok, "Hot pe jabu i hot margulang-gulang, manang boru ni ise pe dialap bere i tongtong doi boru ni tulang".

Dang boi olion manang alapon boru ni na mardongan tubu, samarga, boru ni namboru dohot sisolhotna, tongha dohot subang bolon do mangalap ibotona di halak Batak Toba, jala taruhum doi hombar tu ruhut-ruhut, patik, uhum habatahon pinungha ni ompu sijolojolo tubu.

Molo adong sada ruma tangga (marhasohotan) diojakhon marhite pasupasu sian sada ugamo manang catatan sipil dang marhite ruhut-ruhut, patik, uhum habatahon sah dohot rasmi do ruma tangga i alai marutang adat. Jala molo naeng marhasohotan sogot haduan ianakhonna inghon jolo gararonna do utang adatna ipe asa boi ibana manjalo adat sian boruna dohot manggarar adat ni anakna.

Molo monding ibana jolo bahenonna do ulaon adat manggarar adat nagok asa boi bahenon na ulaon adat parmondingon. Isarana: ulaon Sari Matua, Saur Matua, dlna.

Ruhut-ruhut, patik, uhum habatahon inghon naung manggarar adat do asa boi martuggu adat. Dang boi tinggil dohot jerjer martunggu singir molo banghol dohot lemba manang dang hea dope manggarar utang. Inghon sarupa do tuatna dohot nanghokna.

Suang songoni do tongtong nang ruhut-ruhut, patik, uhum parsaripeon halak Batak Toba mansai hormat dohot arga, tarida doi sian panjouon ni sada ama tu na niolina manang na nialapna. Isarana; soripada, parsonduk bolon, pardijabu, pardihuta, boru ni raja, dlna. Songoni muse na nialapna manjou na sinondukna manang na mangalap; mangaraja, tuan doli, dlna.

Molo tubu/sorang ianakhon di jabu ni hulahula (simatua) inghon bahenon do adat uras papan. Molo monding natoras di bagas ni hela/boru inghon bahenon do adat marsantabi/parmisi tu parboruon dohot dongan tubuna. Alani do umbahen didok umpama, "Boru hangoluan, Anak hamatean".

Molo manunda boru mago hulahulana, molo manunda anak mago horbona, na marlapatan molo dang denggan dohot uli pangalaho ni boru manang anak marjea dohot mardando ma natorasna hombar tu ruhut-ruhut, patik, uhum habatahon.

Marhahormaton, marsahala do sude na mangulahon ruhut-ruhut, patik, uhum habatahon alani inghon maradat do halak Batak Toba asa tutu dohot tinghos anak ni raja, boru ni raja ditonga-tonga ni huta, houm, bangso dohot negara.

Molo dang maradat (marruhut-ruhut, marpatik, maruhum) habatahon dang tutu dohot tinghos halak Batak Toba atik pe dipanghe margana holan na so marguna, marlapatan nama i ai Batak so Batak nama i na so umboto hata Batak, adat habatahon dohot parhundulna (tarombona).

Ugamo pe molo so maradat (marruhut-ruhut, marpatik, maruhum) na hodar (sesat) do nang i. Inghon maradat (maraturan) do sude asa unang silomolomo, sigojegoje, saguru tu hagiot ni roha dohot daging.

Alani soso-soso tu sundut na umposo tarlumobi ma na di parserahan inghon maringhothononna do mangihuthon, mangguruhon Adat (ruhut-ruhut, patik, uhum) habatahon asa unang didok halak "Batak Na Lilu, Batak Na Dalleon" na so diboto bonana manang haroroanna (asal-usul) songon halak na lilu na hornop, mago di na tardas.

Sundut na tumua pe mansai porlu marmeme, manogu-nogu, mangajari, mamodai sundut na umposo ruhut-ruhut, patik, uhum habatahon, didok sijolojolo tubu, "Guamon na so olo manarus, Andorabion na so olo panarusan".

Didok halak na pistar, "Adat budaya adalah peradaban". Adat budaya Batak Toba adalah Peradaban Batak Toba.

Ta argahon adat budaya nauli na denggan pinungha ni sijolojolo Tubu.

Horas ma di hita saluhutna....!!!

Medan, 4 November 2021.

Drs. Thomson Hutasoit.

Penasehat Punguan Borsak Bimbinan Hutasoit, Boru, Bere Kota Medan Sekitarnya periode 2020-2024.

Komentar
Berita Terkini